Vì sao chúng ta dễ tin vào lời nói dối, nhất là khi đến từ bạn bè?

Vì sao con người lại tin vào những lời nói dối? Câu trả lời có thể nằm ở cách não bộ xử lý mối quan hệ xã hội và phần thưởng. Một nghiên cứu gần đây do tiến sĩ Yingjie Liu, thuộc Đại học Khoa học và Công nghệ Bắc Trung Quốc, dẫn đầu cho thấy việc chúng ta có tin vào một thông tin sai lệch hay không phụ thuộc không chỉ vào nội dung, mà còn phụ thuộc vào người nói.

Khi so sánh cách con người tiếp nhận thông tin từ bạn bè so với người lạ, nhóm nghiên cứu phát hiện rằng niềm tin, mối liên kết cảm xúc, và kỳ vọng về lợi ích tiềm năng đều đóng vai trò quan trọng trong việc quyết định ta chấp nhận hay bác bỏ một lời nói dối.

Theo công bố trên tạp chí JNeurosci, nhóm khoa học đã sử dụng công nghệ chụp não (neuroimaging) để nghiên cứu 66 người tham gia khỏe mạnh. Các cặp đôi này ngồi đối diện nhau và giao tiếp qua màn hình máy tính. Khi việc trao đổi thông tin dẫn đến kết quả tích cực cho cả hai bên, nó được xếp vào nhóm “lợi ích (gain)”, còn khi mang lại kết quả tiêu cực, nó được gọi là “thua lỗ (loss)”.

Đồng tác giả Rui Huang giải thích:

“Chúng tôi chọn hai bối cảnh ‘lợi ích’ và ‘thua lỗ’ vì chúng giúp minh họa cách con người điều chỉnh quyết định khi đối mặt với khả năng được thưởng hoặc bị phạt.”

Hoạt động của não và niềm tin vào lời nói dối

Kết quả cho thấy, người tham gia tin vào lời nói dối thường xuyên hơn trong các tình huống “lợi ích” — và điều này có liên quan đến hoạt động mạnh hơn ở các vùng não chịu trách nhiệm về đánh giá rủi ro, khen thưởng và nhận thức ý định của người khác.

Đáng chú ý, khi người nói dối là bạn bè, não của cả hai thể hiện sự đồng bộ hoạt động tùy theo bối cảnh:

• Trong bối cảnh “lợi ích”, sự đồng bộ tăng lên ở vùng não liên quan đến phần thưởng.
• Trong bối cảnh “thua lỗ”, sự đồng bộ lại tăng ở vùng liên quan đến đánh giá rủi ro.

Nhờ vào mức độ đồng bộ thần kinh này, các nhà nghiên cứu thậm chí có thể dự đoán trước liệu một người có bị bạn mình thuyết phục bởi lời nói dối hay không.

Theo nhóm tác giả, phát hiện này cho thấy con người dễ tin vào lời nói dối hơn khi nó mang lại kỳ vọng về một lợi ích nào đó. Ngoài ra, hoạt động thần kinh đồng bộ giữa bạn bè khi trao đổi thông tin xã hội có thể làm giảm khả năng phân biệt thật - giả của chúng ta, khiến việc đánh giá tính trung thực trở nên kém chính xác hơn.